دوره درمانی طب ایرانی کوتاه است
|
|
درمان سرماخوردگی به صورت قطعی
سرماخوردگی ها از بیماری های مشهور و مبتلا به بشر بوده است و در حقیقت بیماری هایی هستند که بدن را آمادۀ جنگیدن و مبارزه با بیماری های خطرناک می کنند. یک مانور دفاعی برای آماده نگاه داشتن سربازان مدافع بدن در زمان صلح است
برخورد با سرماخوردگی از دیدگاه طب ایرانی-اسلامی استفادۀ صحیح از آن هاست. مقابله با سرماخوردگی ها نباید در عرض آن باشد، بلکه باید در طول بیماری و همسو با آن حرکت نمود. راه درست آن است که سیستم دفاعی بدن را در مقابل آن ها تجهیز کنیم، هرگز نباید بطور مستقیم با دارو سرماخوردگی را از بین ببریم
سیستمهای درمانی پزشکی پایه که بر اساس حکمت و عقل عمل می کنند با تجویز روشهای ویژه ای با کمک داروهای طبیعی بدن را وادار به شناسایی و عکس العمل کرده و سرماخوردگی را از میان می برند. فایدۀ این راه آن است که اولاً سیستم تهاجمی سرماخوردگیها توسط سیستم دفاعی بدن شناسایی می شود، ثانیاً بهترین مانور جنگی دفاعی با صف آرائی سلولهای دفاعی در مقابل دشمن باعث ایجاد نشاط و سرحالی و رفع سستی و تنبلی می شود، ثالثاً بدن در مقابل بیماری های خطرناک تقویت می گردد و آمادگی لازم برای پیشگیری از بیماری ها بوجود می آید، رابعاً باعث جلوگیری از عوارض منفی داروهای شیمیائی در بخشهای مختلف بدن که زمینۀ بیماریهای دیگری را فراهم می سازند و جلوگیری از ضعف عمومی بدن توسط داروهای شیمیائی خواهند شد
بهمین دلیل مشاهده می کنیم از بدو تولد انسان، چنانچه به نوزادان و کودکانمان هنگام ابتلا به سرماخوردگی داروهای شیمیائی اعم از آنتی بیوتیکها و ضدحساسیتها و غیرو بدهیم ،بخصوص اگر داروهای شیمیائی بسرعت ویروسهای سرماخوردگی را از بین ببرند و عفونتهای حاصل را خشک کنند، بدترین نتیجه عاید بیمار می شود. باین ترتیب که چون دارو تقریباً به تنهایی وارد عمل شده و ویروسها را از بین برده، سیستم دفاعی بدن نمی تواند روش های تهاجمی دشمن را شناسایی کند؛ و تهاجم این ویروسها برای بیماران بظاهر شفا یافته مکرّراً تکرار می شود. نوزادان دائماً دچار سرماخوردگی می شوند و مکرّر روش های پر از اشتباه طب غربی تکرار می گردد و در نتیجه نسل انسان بتدریج ضعیف و ضعیف تر می گردد، که این کار توسط طب غربی در یک قرن اخیر انجام شده است
روش درمان سرماخوردگی بوسیله سیستم درمانی طب پایه ایرانی-اسلامی
الف)صبح ناشتا: بارهنگ، تخم شربتی، قدومه، بالنگو، نیلوفر، بابونه، بادرنجبویه، عناب، گل سرخ، پرسیاوشان، زرشک آبی و تخم کرفس هر کدام 5گرم. داروها را مخلوط و با هاون برقی نیم کوب کنید. هر بار یک قاشق غذاخوری در 2لیوان آب بجوشانید تا یک لیوان بماند صاف کنید و با شکر قرمز یا شکر شیرین کرده و میل کنید
ب)ساعت 10صبح بارهنگ: یک قاشق غذاخوری بارهنگ را در یک استکان آب جوش مخلوط و با شکر شیرین کرده میل کنید
پ)نیم ساعت قبل از ناهار و شام: عرق مرزنجوش، اسطوخودوس، بنفشه، آویشن و کاکوتی از هرکدام یک شیشه مساوی تهیه کنید. عرقیات را با هم مخلوط و هر بار یک استکان میل کنید
ت)جوشاندنی روزی 3بار بعد از هرغذا: بارهنگ، قدومه، آویشن، گل ختمی، پنیرک، زوفا، تخم گشنیز و بنفشه. داروها را مساوی گرفته با هم مخلوط و با هاون برقی آسیاب نمایید، هر بار یک قاشق غذاخوری آن را با 2لیوان آب روی شعله ملایم بجوشانید تا یک لیوان بماند، صاف کنید و با کمی شکر یا شکر قرمز شیرین کرده میل کنید
ث)رژیم غذایی: ظهرها یک روز در میان سوپ گشنیز میل کنید که با مواد زیر پخته شده باشد: سبزی گشنیز، اسفناج یا برگ چغندر، عدس، کمی برنج، یک حبه سیر، پیاز، ماهیچه گوسفند یا مرغ خانگی بدون چربی، کمی فلفل قرمز، نمک و زردچوبه
یک روز در میان از لیست غذاهای زیر میل کنید
آش جو با لوبیا: جو پوست کنده که با لوبیا، یک حبه سیر،پیاز و نمک و فلفل قرمز هر شب روی شعله ملایم تا صبح پخته شود. هنگام مصرف کمی روغن زیتون با آبلیمو اضافه گردد
سوپ نخودفرنگی: سبزی نعناع، جعفری، گشنیز همراه با هویج رنده شده و پیاز و یک حبه سیر و کمی جو و عدس و در صورت تمایل ماهیچه گوسفند یا مرغ خانگی بدون چربی با آن پخته شود. چاشنی آن زردچوبه و نمک باشد
سیراب و شیردان و جگر سفید گوسفند: که چربی آن را گرفته ولی پرزهای آن را نگرفته باشید، با پیاز و زردچوبه و یک حبه سیر روی شعله ملایم پخته شود. هنگام مصرف کمی فلفل قرمز و آبلیمو به آن اضافه کنید
سوپ کلم گل: کلم گل، سبزی گشنیز و جعفری، هویج، ماهیچه گوسفند یا هر نوع پرنده دلخواه بدون چربی، یک حبه سیر با نمک و زردچوبه و پیازه پخته شود. هنگام مصرف کمی آبلیمو و فلفل قرمز اضافه کنید
کته گشنیز: برنج و سبزی گشنیز که کاملاً مغز پخت شده باشد، همراه با ماهیچه گوسفند یا مرغ بدون چربی که با نمک و پیاز و زردچوبه و یک حبه سیر آب پز شده باشد
سوپ بلال: دانه های بلال، عدس، جو، هویج، سبزی گشنیز، یک حبه سیر همراه با پیاز و نمک و زردچوبه ریو شعله ملایم پخته شود
تذکر: یک و نیم ساعت بعد از هر غذا یک فنجان دمکرده آویشن و یا عرق آویشن رقیق شده با آب جوش میل کنید
پرهیز از: ماست، ترشی، آب یخ، بستنی، سرخکردنی، نوشابه، کله پاچه، خربزه و انگور. غذاهای پرچرب، روغن های مایع و جامدنباتی، سوسیس و کالباس، نوشابه، چیپس، پفک و بطور کلی اغذیه بسته بندی
ج) بخور محیطی:مقداری تخم گشنیز و آویشن و نعناع و امثال آن را با مقداری آب در اتاق آرام آرام بجوشانید تا محیط خانه را ضدعفونی نماید. اگر هر روز مقداری اسفند و پوست پیاز و کندر و امثال آن در خانه دود کنید بسیار مفید خواهد بود
چ) بخور مستقیم:تخم گشنیز 200گرم، نعناع و پونه هر کدام 50گرم نیم کوب و مخلوط کنید. هر شب یک استکان در ظرف آب بجوشانید و به مدت 10 دقیقه زیر چادر بخور دهید. سپس با آب ولرم شده بخور داخل بینی استنشاق کنید و پس از آن در هر سوراخ بینی یک قطره روغن بنفشه بادام بچکانید
ح) انگشت پیچ: آب سیب، آب هندوانه، آب به از هر کدام مساوی بگیرند و با هم مخلوط و به اندازه نصف وزن خودش شکر قرمز یا عسل خوب اگر در دسترس بود و یا قند. روی شعله ملایم بجوشانند تا کاملاً غلیظ گردد آنطور که پس از سرد شده مانند شکلات سفت و سخت گردد، قبل از سرد شدن به تکه های شکلات تقسیم کنند و روزی 3 بار هر بار یک شکلات در دهان گذاشته و بمکند
خ) آب سیب، آب هندوانه، آب لیمو شیرین روزی 3 لیوان از مخلوط آب میوه ها میل کنید. این سه نوع آب میوه برای کنترل تب در سرماخوردگی و ضد التهاب است که در صورت تب بالا میزان آن را به نسبت میزان بالا بودن تب باید افزایش داد. آب میوه ها غیر بسته بندی و تازه تهیه شود
د) روزی 7 عدد انجیر خشک بصورت پخته میل کنید
ذ) روزی 7 الی 8بار با عرق آویشن غرغره کنید. غرغره آن از صبح که شروع شود تا شب به درمان کامل عفونت گلو می انجامد و بهترین روش برای درمان سرفه است.توضیح کامل در قسمت معرفی گیاهان دارویی ذکر شده است
شربت فواکه ضد سرماخوردگی
ضد عفونت های ریه و دستگاه تنفس است و بدن را در مقابل انواع ویروس های سرماخوردگی مقاوم می سازد
و جایگزین بسیار خوبی برای آنتی بیوتیک هایی است که متأسفانه برای علاج سرماخوردگی کودکان در کشور ما استفاده می شود. حساسیت های فصلی از قبیل عطسه و آبریزش های متوالی را ساکن می کند
عرقیات
آویشن، اسطوخودوس، نعناع، پونه، گل گاوزبان، مرزنجوش، مرزه یا کاکوتی از هر کدام یک شیشه
آب میوه ها
لیمو شیرین، آلو بخارا، سیب، زردک، گلابی، هندوانه، پرتقال شیرین از هر کدام 250 گرم
طرز تهیه
آب میوه ها و عرقیات را 10 دقیقه روی شعله ملایم بجوشانید، سپس مقداری عسل و یا شکر و یا قند به اندازه ای که شیرین شود وارد کرده و 10 دقیقه دیگر بجوشانید در یخچال نگهداری کنید روزانه بین 1 تا 3 استکان میل کنید.
۱ نفر از هر ۱۰ بیمار که در انگلستان به پزشک مراجعه میکنند، دچار مشکلات گوارشی است و شایعترین مشکل گوارشی، درد و نفخ شکم میباشد. بسیاری از بیماران بعد از اینکه پزشک بیماری آنها را تحریک روده تشخیص داد، به منزل بازمیگردند؛ بدون اینکه علت آن را جویا شوند. در این مقاله به بررسی این موضوع خواهیم پرداخت. زمانی که احساس کنید شکم شما کاملاً سفت و پر شده است، مبتلا به نفخ شدهاید که معمولاً با گاز رودهای و آروغ زدن همراه است. این گاز توسط باکتریهای موجود در دستگاه گوارش تولید میشود.
باکتریها، گاز را از طریق مواد غذایی که خورده شده، اما به درستی و به طور کامل هضم و جذب نشده است، تولید میکنند. به هر حال، این مسأله اصلاً شوخی نیست و اگر آن را درمان نکنید، میتواند موجب مشکلات جدی شود. نفخ معده را به عنوان یک نشانه در نظر بگیرید و آن را یک سیگنال هشداردهنده فرض کنید که نشان میدهد، همه چیز در بدن شما خوب عمل نمیکند و لازم است برای رفع آن کاری انجام دهید. نفخ معده به عدم تعادل گوارش و مشکلات دستگاه گوارش مربوط میشود. از علل نفخ و مشکلات گوارشی میتوان به اسید کم معده و ترشح کم آنزیمهای معده، استرس، عدم تحمل غذا، تحرک کم روده و … اشاره کرد. دلایل دیگری نیز وجود که پزشک با اطلاع از تاریخچه پزشکی و رژیم غذایی بیمار میتواند به آنها پی ببرد و مشکل را برطرف کند.
ترشح کم اسید معده
ترشح کم اسیدمعده را به راحتی میتوان تشخیص داد، زیرا نشانههای بارزی مثل آروغ زدن هنگام غذا خوردن و احساس سیری بیش از حد بعد از خوردن مقدار بسیار کمی غذا دارد. مقدار اسید معده از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ زیرا معمولاً به هضم انواع غذا (بهخصوص هضم پروتئین) کمک میکند و موجب آزاد شدن آنزیمهای ضروری گوارشی در معده میشود که این آنزیم ها معده را تحریک و هضم غذا را آسانتر میکنند. بنابراین اگر مقدار اسید کم باشد، معده برای هضم غذاهایی مثل تخممرغ و گوشت با مشکل مواجه شده و به جای اینکه کل غذا هضم شود و مسیر خود را به سمت پائین و روده ادامه دهد، تنها بخشی از مولکول پروتئین شکسته و هضم میشود و دستگاه گوارش را تحریک و دچار التهاب کرده در نتیجه درد و نفخ ایجاد میکند.
بهبود اسید معده
در زمان غذا خوردن کاملاً راحت باشید و از میز کار خود فاصله بگیرید. وقتی در حال راه رفتن و حرکت هستید از خوردن غذا خودداری کنید. قبل از غذا خوردن، ۵ الی ۱۰ دقیقه استراحت کنید. قبل از اینکه غذا بخورید، آن را بو کنید و به طور کامل بجوید و از تندتند غذا خوردن بپرهیزید. غذاهایی را که موجب نفخ معده میشوند، کمتر مصرف کنید.
ترشح کم آنزیمهای گوارشی
آنزیمهای گوارشی به وسیله سلولهای موجود در معده و روده کوچک و لوزالمعده تولید میشوند. این آنزیمها روی تمام گروههای غذائی تأثیر میگــذارنـد. (مــثل پــروتئین، چــربی و کربوهیدراتها). عواملی همچون استرس، التهاب روده ناشی از عفونت یا عدم تحمل مواد غذائی، ترشح آنزیمهای گوارشی را کاهش میدهد که در نتیجه ترشح اسید معده نیز کاهش یافته و ذرات هضمنشده کربوهیدراتها، چربی و پروتئین وارد قسمت پائین معده و بنابراین باعث سوزش و تخمیر و درد و نفخ میشوند.
بهبود آنزیمهای گوارشی
رعایت نکاتی که در مورد بهبود اسیدمعده ذکر شد، به بهبود آنزیمهای گوارشی نیز کمک میکند. علاوه بر آن: از خوردن مواد غذایی خام به مدت یک الی دو ماه خودداری کرده و به جای آن سوپ و سالاد را جایگزین کنید تا معده و دستگاه گوارش شما مدتی استراحت کند و دوباره ترشح آنزیمهای گوارشی افزایش یابد. در حین خوردن غذا مکمل آنزیم گوارشی مصرف کنید، تا هضم غذا افزایش و نفخ معده و درد کاهش یابد.
عدم تحمل غذا
عدم تحمل غذا کاملاً متفاوت از حساسیت غذایی است. در حساسیت غذایی، تقریباً بلافاصله پس از خوردن هر مقدار غذای حساسیتزا، بدن حساسیت نشان میدهد و علائم آن به صورتهای مختلف بروز میکند که گاه بسیار شدید هستند؛ ولی در عدم تحمل غذا، بدن بسیار زیرکانه پاسخ میدهد و این نشانهها ممکن است ۴۸ ساعت بعد آشکار میشوند. عدم تحمل غذا معمولاً زمانی رخ میدهد که شما غذایی را که بسیار دوست دارید، به صورت روزانه و مکرر و منظم مصرف کنید. با خوردن غذای مشابه در هر روز، اسیدمعده و آنزیمهای گوارشی کاهش یافته و به سادگی دستگاه گوارش دچار اختلال و استرس میشود.
مثلاً انگلیسیها بیشتر گندم، تخممرغ، کنجد، سویا، شکلات، بادام زمینی و لبنیات مصرف میکنند و به همین دلیل بدن آنها اغلب به این مواد واکنش نشان داده و آنها را تحمل نمیکند. نشانه های ظاهری عدم تحمل غذا عبارتند از: آبریزش بینی، سردرد، کاهش انرژی بدن، حلقه تیره زیرچشم، بداخلاقی، نفخ، اسهال و یا یبوست. عدم تحمل غذا در طولانی مدت موجب التهاب روده میشود. در این وضعیت سوراخ کوچکی در امتداد مجرای روده ایجاد شده و ذرات غذای هضم نشده و مواد سمی از روده وارد جریان خون میگردد و مسمومیت شدیدی ایجاد میکند، در نتیجه سیستم ایمنی ضعیف و بدن خسته میشود و نسبت به مواد غذایی دیگر نیز همان واکنش عدم تحمل را از خود نشان میدهد.
پیشگیری از عدم تحمل مواد غذایی
رژیم غذایی خود را به مدت دو هفته یادداشت کنید تا متوجه شوید از مواد غذایی که بدن نسبت به تحمل آنها حساستر است، به طور متوسط چقدر استفاده میکنید. این مواد شامل، گندم، تخممرغ، کنجد، سویا، شکلات، بادام زمینی، لبنیات، صدف، مخمر و گلوتن هستند. مواد غذایی را که بارها و بارها مصرف کردهاید، دستکم به مدت
۳-۴ هفته از رژیم غذایی خود حذف کنید تا تأثیر شگرف آن را ببینید. رژیم غذایی خود را متنوع و از خوردن مکرر غذاهای ثابت در روزهای متفاوت خودداری کنید. مصرف مکمل و غذاهای گیاهی و سبزیجات، التهاب دیواره روده را کاهش میدهد.
دیسبیوزیس باکتریایی
دیسبیوزیس به معنی به هم خوردن توازن باکتریهای معده است. روده بزرگ شما میزبان هزاران میکروارگانیسم میباشد که بعضی از آنها مفیدند و در واقع به حفظ سلولهای روده کمک و آنها را از ابتلا به بیماری و پوسیدگی محافظت میکنند؛ اما برخی دیگر بالقوه مضر هستند؛ مانند مخمرها، انگلها و برخی از باکتریها که به سلولهای روده (میزبان) آسیب رسانده و موجب مسمومیت روده میشوند. روده سالم، رودهای است که بتواند میان این باکتریها توازن ایجاد کند. اگر تعداد باکتریهای بد روده افزایش یابد، به احتمال زیاد دچار مشکل نفخ خواهید شد.
برای افزایش باکتریهای خوب در روده
خوردن ماست، سه تا چهار بار در هفته کاهش مصرف غذاهای غنی از قندکه موجب رشد بیش از حد باکتری بد و انگل و مخمر در روده میشود. نوشیدن آب فیلتر شده و پاک در سفر مصرف روزانه مکملهایی که دستکم حاوی ۴ میلیارد اسیدوفیلوس در هر کپسول هستند (حتماً باید در یخچال نگهداری شوند).
تحرک کم روده
حرکت کم و ضعیف روده، در واقع یعنی یک روده راکد که به سرعت مقدار پروبیوتیکها در آن کاهش مییابد و مقادیر زیادی مواد سمی تولید میشود؛ در نتیجه اشکالات زیادی در هضم مواد غذایی به وجود میآید که در طولانی مدت به سلولهای روده بزرگ آسیب میرساند و حتی خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ افزایش مییابد. تحرک کم روده موجب نفخ، درد و یبوست میشود و با ایجاد جوش روی پوست و سردردهای مکرر و خستگی همراه است. این مشکل میتواند ناشی از عملکرد ضعیف عضلات روده یا عدم تعادل بین کلسیم و منیزیم و یا رژیم غذایی بدون فیبر و به طور کلی کاهش و کمبود آب بدن باشد که به راحتی با رعایت نکات زیر میتوان آن را بهبود بخشید: بیش از ۲ لیتر آب در روز بنوشید. نوشیدن زیاد آب، روده را هیدراته کرده، حجم مدفوع را افزایش میدهد و آن را نرم میکند. با گنجاندن مواد غذایی حاوی فیبر محلول مثل میوهها، سبزیجات، عدس، لوبیا، جو و برنج قهوهای، حرکت روده را افزایش دهید. غذاهای غنی از منیزیم مصرف کنید تا عملکرد عضلات روده بهبود یابد، سبزیجات سبز برگی شکل، آجیل، تخمه آفتابگردان و دانهها منبع عالی از منیزیم هستند و میتوانید به راحتی آنها را در محل کارتان به جای تنقلات بیخاصیت و مصنوعی مصرف کنید.
بهبود هضم مواد غذایی
ایجاد تغییرات چشمگیر در رژیم غذایی معمولاً کمی دشوار است و نمیتوان آن را به مدت قابل توجهی حفظ و رعایت کرد؛ اما با رعایت نکات بسیار ریز و ساده میتوان فرایند هضم را بهبود بخشید:
۱) روزانه یک قاشق غذاخوری کلم ترش به سالاد خود بیفزایید؛ زیرا مملو از باکتریهای خوب (پروبیوتیک) است.
۲)در غذاهای خود از زنجفیل، نعناع و رازیانه استفاده کنید؛ زیرا گاز معده را کاهش میدهند. میتوانید آنها را در سبزی خوردن استفاده کنید و یا از دمکرده آنها یک چای خوب و گرم تهیه کرده و بنوشید.
۳)خوردن میوه در زمان نامناسب موجب نفخ معده میشود؛ به خصوص بعد از غذا. بهترین زمان خوردن میوه، نیم ساعت قبل از غذای اصلی و یا دستکم دو ساعت بعد از آن است.
۴)نوشیدن نوشابههای مصنوعی که اغلب حاوی قند بالایی هستند، موجب نفخ میشوند، بهتر است آب را جایگزین آنها کنید.
۵) آناناس حاوی بروملین و منبع خوبی از آنزیمهای گوارشی مفید و همچنین سرشار از ویتامین و مواد معدنی هست. آنها را در رژیم غذایی روزانه خود بگنجانید.
گیاه آشنای مردم کازرون
طبع بارهنگ، سرد و خشک در درجهی دوم است. همهی بخشهای گیاه بارهنگ شامل برگ و ریشه و دانهی آن، مصارف دارویی دارد.
بارهنگ یا بارتنگ که در کتابهای طب سنتی قدیم از آن به نام لسانالحمل (زبان گوسفند) یاد شده است، گیاهی است علفی، چندساله، بدون ساقه، به ارتفاع 10 تا 70 سانتیمتر با برگهای پهن و گسترده و دمبرگهای بلند که دارای خواص چشمگیری است.
پهنک برگ گیاه بارهنگ شبیه زبان گوسفند است، 3 تا 7 رگبرگ طولی مشخص دارد و گلآذین آن به صورت خوشهی باریک و کشیدهای است که در انتهای پایک بلند و بدون انشعاب خود قرار دارد.
این گلآذین در هنگام رسیدن، دارای بذرهای فراوان و انبوهی است، تخم بارهنگ عبارت از دانههای ریز قهوهای تیره متمایل به سیاه است و چنانچه در آب قرار گیرد، لایهی رویی آن با ایجاد لعاب، تورم آن را سبب میشود.
بارهنگی که در طب سنتی بیشتر از آن استفاده میکنند، گیاه Plantago major یا لسانالحمل کبیر است، گیاه Plantago lanceolata نیز که آن را به اسامی بارهنگ سرنیزهای (بارهنگ کاردی) یا لسانالحمل صغیر مینامند، خواص مشابهی دارد و آن را نیز مورد استفاده قرار میدهند.
گیاه بارهنگ معمولاً به صورت علف هرز در مکانهای مرطوب مانند حاشیهی جویهای آب، مزارع، باغها، باغچهها و فضاهای سبز شهری و خانگی میروید و به راحتی در دسترس انسان قرار دارد.
در ترکیبات شیمیایی گیاه بارهنگ، گلیکوزیدی به نام اوکوبین و موادی همچون پلانتاژین و ساپونین وجود دارد همچنین در تخم بارهنگ، مقدار زیادی مواد گلوتینی، اسید پلانتئونولیک، اسید سوکسینیک، آدنین، کولین، اکوبین و هولوزید پلانتئوز وجود دارد و نیز تخم بارهنگ حدود 10 درصد مواد روغنی دارد، روغن بارهنگ زردرنگ است و بویی مطبوع و طعمی شبیه روغن گردو دارد.
طبق آنچه در منابع مختلف ازجمله ذخیرهی خوارزمشاهی، صیدنه ابوریحان بیرونی، قانون ابوعلی سینا، الابینه عن حقایقالادویه ابومنصور هروی و تحفه حکیم مۆمن در خصوص خواص و کاربردهای این گیاه آمده است، باید گفت طبع بارهنگ، سرد و خشک در درجهی دوم است همهی بخشهای گیاه بارهنگ شامل برگ و ریشه و دانهی آن، مصارف دارویی دارد؛ اما، برگ و ریشه آن را بیشتر به صورت استعمال خارجی و تخم بارهنگ را بیشتر به صورت مصارف داخلی استفاده میکنند.
بارهنگ، اثر قابض و نرم کنندگی دارد و به عنوان تببر، تصفیه کنندهی خون، آرامکننده و رافع تحریکات مجاری تنفسی و ادراری مطرح است همچنین بارهنگ در رفع ناراحتیهای آسم آمفیزم، اسهالهای ساده و صفراوی، خونریزیهای دستگاه گوارش، ورم مخاط دهان، درد دندان و حتی درد گوش، مۆثر است.
برگهای تازهی بارهنگ، خواص ضدباکتریایی قوی دارد؛ به همین جهت، برای التیام زخمها، جراحتها و سطوح ملتهب و آزردهی بدن مورد استفاده قرار میگیرد. مالیدن له شدهی برگ تازه و تمیز بارهنگ بر روی زخمها ضمن این که آنها را از چرکی شدن محافظت میکند، باعث التیام آنها نیز میشود همچنین کاربرد این گیاه برای زخمهای کهنه و چرکی شدید نیز سبب باز شدن سر زخم و خروج چرک و در نهایت، بهبود زخم میشود.
برای قطع خونریزی و رفع درد ناخن (عقربک)، ناراحتیهای پوستی و جوشهای صورت و نیز فروکش کردن ورم صورت ناشی از آبسه (پیله) دندان، توصیه شده است.
پانسمان زخمها با پخته برگ تازه بارهنگ نیز در بهبود آنها اثر تسریعکنندگی دارد.
جوشانده برگ بارهنگ همراه با گُلهای اکلیل الملک (یونجه باغی زرد) و گل گندم، به صورت مایع شستشوی چشم، در رفع ورم ملتحمه بسیار مۆثر است، برای تهیهی این محلول، 10 گرم برگ بارهنگ را به همراه مقدار کمی از دو گُل یادشده در 150 گرم آب جوش، دم میکنند.
برای درمان بیماریهای ریوی، برگ تمیز و شسته شدهی بارهنگ را روی پارچهی تمیزی پهن میکنند تا خشک شود سپس آن را خرد میکنند و شیره آن را میگیرند و هموزن آن، عسل اضافه کرده به مدت 20 دقیقه، دم میکنند. مصرف این دمکرده برای بیماریهای ریوی بسیار مفید است.
از مخلوط 10 درصد پودر برگ بارهنگ با وازلین، پمادی به دست میآید که مالیدن آن روی زخمهای چرکین و دردناک، سبب بهبود آنها میشود و به سرعت، چرک را میخشکاند.
کمپرس برگهای تازه و خردشدهی بارهنگ برای فرونشاندن ورمها، نقاط ضربدیده و کوفتگیها و التیام زخمهای عفونی، سوختگیهای ناشی از آتش و جای نیش حشرات، مفید است.
تخم بارهنگ
تخم بارهنگ، قابض، محرک، تببر، معرق، مدر و معالج اسهال خونی است، همچنین آن را برای رفع اختلالات کلیوی و معالجهی کولیک، مالاریا، سرفه، آسم برونشیتی و قطع خونریزی و معالجهی امراض مثانه و سوزاک، توصیه کردهاند.
خوردن یا تنقیه ی عصاره تخم یا لعاب بارهنگ برای التیام زخمهای رودهای و قطع خونریزی بواسیر، سودمند است همچنین تخم بارهنگ برای رفع خونرویها و زخمهای ریوی و وجود خون در اخلاط بدن، سل، تنگی نفس، بیماریهای کبدی، زردی و برگشت غذا از معده به مری (ریفلکس)، مفید است.
جوشانده تخم بارهنگ در رفع التهابات دستگاه ادراری به ویژه در صورت وجود خون در ادرار، مۆثر است و نیز غرغره عصاره بارهنگ در بهبود ورم لوزهها و خونریزی لثه، موثر است، مضمضه کردن دم کرده ریشه یا آب برگ بارهنگ برای کاهش ورم مخاط دهان و تسکین درد دندان، توصیه میشود. برای تهیه جوشانده ریشه یا برگ بارهنگ، 80 تا 100 گرم تمیز شده آن را در یک لیتر آب میجوشانند و پس از صاف کردن، روزی 3 تا 4 فنجان میل میکنند.
یکی از کاربردهای مهم تخم بارهنگ، استفاده آن در داروی ترکیبی چهار تخم لعابی است، چهار تخم لعابی یکی از داروهای ترکیبی متداول در طب سنتی بوده که در اکثر خانهها وجود دارد. این دارو به عنوان برطرفکننده سرفههای خشک سردردآور و خشکی و خارش گلو، نرمکننده سینه و رفع کننده گرفتگی صدا و به طور کلی برای بهبود انواع سرفهها و به خصوص سیاهسرفه مورد استفاده قرار میگیرد.
در تهیه این دارو، از تخم بارهنگ، قدومه، بهدانه و تخم مرو (مروره یا کنو) یا به جای آن، تخم شربتی یا بالنگ و همراه با اندکی انزروت و صمغ عربی بهره میبردند. معمولاً این مخلوط را در آب جوشیده ولرم، خیس میکنند که این امر باعث ایجاد ماده ژله مانندی میشود که خوردن آن در وعدههای منظم موجب از بین رفتن التهابات گلو و سرفههای شدید میشود. این دارو، اثراتی مفیدتر از شربتهای اکسپکتورانت و دیفن هیدرامین و مانند آنها دارد.
اگرچه بارهنگ در دسته گیاهان دارویی بیضرر قرار گرفته است، اما بنا بر احتیاط عصاره آن برای طحال، مضر است که مصلح آن، مصطکی (شیره گیاهی رزینی زردرنگی است که به شکل قطعات اشکی بیضی، سخت، کوچک در ابعاد یک نخود، زردرنگ، نیم شفاف و معطر است وقتی آن را بجوید زیر دندان نرم شده و طعم معطری دارد) است و پخته شده ریشه و برگ آن نیز برای ریه، مضر است که مصلح آن نیز عسل است. در جریان درمان این بیماریها حتماً باید از مصلح مربوطه نیز استفاده شود؛ در غیر این صورت، ممکن است عوارض جانبی بروز کند. مقدار خوراک تخم بارهنگ در هر وعده، حداکثر تا 12 گرم است.
ورم معده ناشی از غلبه خون و یا صفرا
علامت آن درد معده و التهاب و سوزش که گاه همراه تب است و عطش و تهوع و سقوط اشتها و زردی با قرمزی زبان است . در فشار کف دست روی سر معده درد احساس می شود . علت این بیماری عدم توجه بیمار به درمان سوء مزاج معده است که بستر را برای فعال شدن ویروسها و میکروب های عامل ایجاد ورم و زخم معده و اثنی عشر آماده می سازد.
ورم معده دموی :
علامت آن ، قرمزی زبان و رنگ رخسار و پری رگ های چشم است.
از رگ بازو خون بگیرید و یا چندبار به میزان نیازحجامت کنید و یا از راه های دیگر خون درمانی استفاده کنید که مورد تایید طب سنتی باشد.
شربت های بنفشه ، نیلوفر یا عرق کاسنی و تاجریزی و آب انار شیرین را در دستور کار قرار دهید .
داروهای زیر را به صورت پودر درآورده و مخلوط کنید و قبل از هر غذا یک قاشق مرباخوری آنرا با عرق کاسنی یا شربت بنفشه یا شربت نیلوفر میل کنید ورم معده بلغمی:
علامت آن زیادی آب دهان است و نرمی ورم معده، بی اشتهایی، پریدگی رنگ و سپیدی زبان. معده بدون سفت شدن دچار نفخ می شود.
ورم معده سوداوی:
علامت آن سفتی ورم و خشکی زبان و سایر علامت های غلبه سوداست. ابتدا با منضج و مسهل سودا به دفع خلط سودا بپردازید.
درمان این چهار حالت درطب ایرانی به راحتی صورت میگیرید
اولين مرحله هضم: در معده و دستگاه گوارش است وقتی غذا وارد معده شد تبدیل به خلط میشود.
دومين مرحله هضم: در کبد است.
سومين مرحله هضم: در رگها و آوندها میباشد.
چهارمين مرحله هضم: در کنار سلولها و در سیتوپلاسم سلولی است.
در هر مرحلهای بايد هضم در بهترین شرایط خود انجام پذیرد و الا به همان اندازه که در هر مرحله هضم ناقص شود برای مرحله بعدی مشکلی بوجود میآورد. اما این نواقص به تدریج و کمکم در بدن جمع میشود و ممکن است سالها بگذرد تا بصورت بیماری خود را نشان بدهد. مثلاً در دوران جوانی بسیاری از اشتباهات و رعایت نکردن بهداشت تغذیه بوسیله نیروی جوانی از بین میرود یا سرپوش بر آن نهاده میشود اما در دوران کهنسالی این اشتباهات ممکن است بصورت بیماریهای صعبالعلاج نمایان گردند. امام علی(ع) میفرمایند: «اگر میخواهید پیری خوبی داشته باشید جوانی خوبی داشته باشید.» این سخن تأييد همان مطلب است.
باید دانست که از هر هضمی ناچار زوائدي پدید می آید که باید دفع گردد، دفع آن توسط نیروي دافعه میباشد.این اضافات مانند زباله هاي خانگی باید دفع شوند!
راههاي خروج مواد زائد حاصل از هضم هاي چهارگانه
1. مواد زائد هضم اول از رودهها دفع میشوند.
2. مواد زائد هضم دوم به سه طریق دفع میشود: بیشتر آن به سمت کلیه ها رفته از طریق بول دفع میگردد بخش دیگر آن به صفرا تبدیل شده و به کیسه صفرا میریزد و به زهره تبدیل میشود و بخش دیگر بصورت سودا در آمده و به سپرز(طحال) میرود
4-3. مواد زائد هضم سوم و چهارم بعضی به تحلیل میرود که محسوس نیست ، بعضی به وسیله عرق و وسخ دفع میشود و برخی از منفذهاي محسوس و نامحسوس مانند منفذ بینی و گوش(منفذ محسوس) دفع میگردد.
منفذ نامحسوس مانند(مسام) آن چه به جانب مسام آید بعضی طبیعی و برخی ناطبیعی است. آن چه طبیعی است موي و ناخن است. آن چه ناطبیعی است مانند: بثرها، گر، خارش، آبله، برص، بهق، آماسها و دملها و ریشها.
هنر یک طبیب ایرانی مسلط و ماهر در آن است که بتواند مواد را به سمت هر کدام از اعضاي بدن که لازم است بکشاند و دارو را به شکلی بدهد که مثلاً بیشتر صفرا به زهره برود یا سودا بیشتر به طحال برود و همین طور زوائد را به سمتی که باید بکشاند تا بر فرض ادرار زیاد شود تا ماده بیماري از بین برود.
اگر همه مسائل بهداشت و پیشگیری به خوبی انجام شود انسان عمرش از یکصد سال بالاتر میرود. در صد ساله دوم بدن از نیروهای جدیدی که وارد میدان میشوند استفاده میکند تا بتواند به صد سال دوم دست یابد. اما البته انسان در این دنیا خالد نیست.
آدمی در عالم خاکی نمیآید بدست ***** عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی
بنابراین از مرگ گریزی نیست و به فرمایش امام صادق(ع) هرچه انسان در این دنیا بیشتر بماند هدفی جز عبادت و بندگی خداوند در آن منظور نشده است البته عبودیت مرحله بعدی دارد که آن ربوبیت است. یعنی در حد بسیار نازل خودمان خلیفه الهی شدن است. اگر قرار باشد که پزشکی ما را فرضاً به هزار سال یا بیشتر زندگی در این دنیا برساند اگر عبودیت نباشد به چه درد میخورد؟! اساساً بشر خسته میشود از دنیا و به قول یکی از فیلسوفان غربی اگر مرگی در کار نبود انسان باید آن را اختراع میکرد.
اما قرآن با آیه شریفه ..... «رَبَّنا ما خَلَقتَ هذا باطِلاً سُبحانَکَ فَقِنا عَذابَ النّار» پاسخ این سؤال را داده است.
آخرین مرحلۀ هضم که در جنب سلولهای بدن و در درون سیتوپلاسم سلولی انجام میشود غذای سلولها را تأمین میکند. سلول در این مرحله غذا را دریافت میکند و مواد زائد را بیرون میدهد که بصورتهای مختلف در مسیر اندامهای دفعی قرار میگیرد و باید از بدن دفع گردد.
اگر ما در هضم اول کارمان نقص داشته باشد آثار آن در هضم چهارم ممکن است بروز کند. ناچاریم که دارو را طوری هدایت کنیم تا بتواند در هضم چهارم نواقص را جبران کند. بیمار اگر بیماریش به درازا بکشد اشتهای خود را از دست میدهد. از این نظر ما دچار مشکل میشویم. یعنی مشکلات مرحله چهارم روی مرحله اول که هضم اول بوده است اثر میگذارد و کار پزشک را برای دارو رسانی با مشکل مواجه میکند. همه مراحل هضم با هم پیوستگی دارد، مثلاً کبد را بطور مستقل در نظر بگيرید؛ حالت مزاجی کبد فرضاً در درجه سوم بالا رفته است. روی بُردار نگاه کنید، داغی کبد خطرناک است. حالا ما ناچاریم دارویی بفرستیم که در نقطه مقابل از لحاظ گرمی باشد یعنی بشدت سرد باشد تا بتواند کبد را به حال اول برگرداند.
به سبب آسيب پذيری کبد نمیتوانیم یکباره سرما را بر کبد مستولی کنیم، باید آرامآرام داروهای سرد کننده را وارد نمائيم. معمولاً کبد قدرت پذیرش سرمای زياد را ندارد. گرمای شدید اگر بسرعت به سرما تبديل شود آسیب رسان است. برای جبران این گرمی ناچاریم دهها موضوع طبی را رعایت کنیم؛ یکی آن که دارو باید جالی باشد نه جامد، ملین باشد نه خشک، سرمای ملایم ایجاد کند نه سرمای سخت، گندزدا باشد نه مستعد به عفونی شدن، گرمای مرطوب ایجاد کند نه گرمای خشک، مجفف نباشد بلکه ملیّن طبع، رقیق کننده باشد نه غلیظ کننده، به گونهای نباشد که گرمای گلخانهای ايجاد کند، بلغم غلیظ را بگشاید و ترکیب سودای رسوبی را از هم باز کند، دافع باشد بسوی اندمهای دفعی، مغذی باشد از لحاظ آن غذایی که سلول لازم دارد و همراه خود عناصری داشته باشد که میکروب زدا و ویروسکش باشد. همه مسائل را پزشک باید در نظر بگیرد و داروها را در طول شبانه روز روی کاغذ بچیند و هر روز تحرکات و تغییرات بیماری را ثبت کند و بر آن نظارت و مدیریت داشته باشد. مثلاً یکی از مشکلات بیمار مبتلا به سیروز کبدی عطش به آب است در حالیکه هر چقدر به بیمار آب سرد بدهید بدتر میشود. اساساً آب به سلولهای بدن نمیرسد بلکه آب بدن هم وارد محوطه شکم میشود و سلولها را تشنه میگذارد.